Algemeen.
Overgewicht en obesitas vormen voor de gezondheidstoestand van kinderen één van de grootste bedreigingen. Al op jonge leeftijd zijn ermee voorkomende ziekten mogelijk in de vorm van diabetes type II, afwijkingen aan de gewrichten, leververvetting en ook psychosociale problemen in de vorm van een verminderd zelfbeeld en depressie zijn in verband te brengen met overgewicht.
Al langere tijd is er een gestage toename van het gewicht bij kinderen en ouderen te constateren. Ten opzichte van twintig jaar geleden, is het aantal kinderen met overgewicht zelfs verdubbeld. Ook al op jonge leeftijd blijkt dat kinderen te zwaar zijn. Recent onderzoek1 laat zien dat kinderen die een snelle gewichtstoename hebben tussen de 2 en 6 jaar een zéér grote kans hebben om op volwassen leeftijd ook overgewicht of obesitas te hebben.
Op volwassen leeftijd geeft overgewicht veel gezondheidsproblemen, zoals een toename van hart- en vaatziekten, diabetes type II of suikerziekte, een te hoog cholesterol gehalte, problemen met gewrichten en verhoogde bloeddruk. Behalve de narigheid en het leed dat de gevolgen van overgewicht heeft voor een ieder die het aangaat, is er ook het aspect van de astronomische kosten die de behandeling voor de maatschappij met zich meebrengt. Daarom is het van het grootste belang de gezondheid van kinderen te bevorderen door te voorkomen dat zij dik worden.
Wanneer is er sprake van overgewicht?
Vroeger kon men aan de hand van een groei- en gewichtslijn zien of een kind te dik was. Omdat er steeds meer kinderen te dik zijn geworden, verschuift ook de gewichtslijn mee. Dit komt omdat de grafiek wordt samengesteld uit de gewichten die de kinderen nu hebben. Hierdoor wordt een gewicht op de lijnen als normaal ingetekend, dat in feite abnormaal is.
Beter is het te kijken naar de Body Mass Index. Hieronder wordt verstaan het gewicht in kilo's gedeeld door de lengte in meters in het kwadraat. Teneinde goede grenswaarden aan te kunnen houden is gebruik gemaakt van een aantal grote groeistudies die in een aantal landen zijn gehouden. Hieruit is een internationale voor leeftijd en geslacht specifieke tabel opgesteld. Men spreekt bij volwassenen van overgewicht bij een BMI ≥ 25 en van obesitas bij een BMI ≥ dertig. In de tabel is te zien dat pas bij 18 jaar voor kinderen deze waarden worden bereikt.
Behalve naar het gewicht en de lengte is het echter ook nodig naar de lichaamsbouw te kijken. Sommige kinderen zijn wel zwaar, maar niet echt te dik. Ze hebben een forse lichaamsbouw met veel spieren. Dit kan, omdat spieren zwaarder zijn dan vet een vertekend beeld geven. Bij de beoordeling van het gewicht moet dit wel worden meebeschouwd en daarom ook is het zo belangrijk om kinderen echt te zien en niet alleen van de kale cijfers uit te gaan.
Welke oorzaken zijn er?
De oorzaken voor de toename van het aantal kinderen met overgewicht moet worden gezocht in een combinatie van verschillende factoren waarmee het kind vanaf de geboorte in contact komt. Slechts 1% van de kinderen is dik ten gevolge van een bepaalde ziekte en maakt hiermee eigenlijk een verwaarloosbaar klein deel van het totaal uit. Zie hiervoor ook het deel over overgewicht en obesitas bij ziekten. In grote lijnen gaat het om:
- Oorzaken gelegen in de voeding, voedingsgewoonte en drank;
- Te weinig beweging; Uit onderzoek gepubliceerd in 2010 blijkt dat slechts 29% van de 4-11 jarigen voldoet aan de Nederlandse norm voor gezondbewegen. Bij de groep van 12-17 jaar is dit zelfs maar 15%. Zie hiervoor ook het Convenant Gezond Gewicht2
- Leefpatroon;
- Erfelijke aanleg; Er zijn meerdere genen bekend die een rol spelen bij de wijze waarop en de mate waarin het lichaam vetweefsel aanlegt.
Preventieve maatregelen. Hoe is dik worden te voorkomen.
Gelukkig zijn er maatregelen door ouders te nemen om overgewicht of erger bij hun kind te voorkomen. Deze maatregelen worden ook door de jeugdgezondheidszorg geregeld op het consultatiebureau of bij schoolbezoek besproken. Ook de overheid heeft gezien hoe ernstig de toename van het aantal dikke kinderen is en ontwikkelt samen met gemeenten gesubsidieerde projecten om bijvoorbeeld kinderen meer te laten bewegen.
Maatregelen om overgewicht te voorkómen of te verminderen zijn:
- Zo lang mogelijk borstvoeding geven. Het is gebleken dat wanneer kinderen borstvoeding krijgen hiervan een belangrijke preventieve werking uitgaat voor het ontwikkelen van overgewicht. Daarom is het advies om tenminste de eerste 6 maanden uitsluitend borstvoeding te geven.
- Vasthouden aan de drie hoofdmaaltijden en tussendoortjes beperken. Zie hiervoor ook het stuk over gezonde voeding. Voorts is het belangrijk om goed te ontbijten, met veel graanproducten en weinig vet.
- Vermijd het gebruik van gezoete dranken. Let op de samenstelling van frisdranken. Let ook op de verschillen in hoeveelheid suiker tussen vers vruchtensap, fruitdrank, vruchtensiroop en vruchtennectar. Veel tussendoortjes met gezoete dranken zorgen voor een sterke toename van het totaal aan koolhydraten in de voeding. Voor het ontstaan van overgewicht blijkt het veelvuldig gebruik van frisdrank een heel belangrijke oorzaak te zijn.
- Stimuleer dat uw kind meer gaat bewegen. Gezonde niet te dikke kinderen behoren minstens één uur per dag te bewegen. Voor kinderen die overgewicht hebben is het advies om 1½ uur per dag te bewegen. Buitenspelen is een uitstekende manier om energie kwijt te raken. Daarbij oefent het kinderen ok in hun sociale contact met leeftijd genoten. Geef bij extra bewegen zelf het goede voorbeeld door ook regelmatig te wandelen, fietsen of te sporten. Leer uw kind dat het leuk is om te bewegen en stimuleer het al vroeg lid te worden van een sportclubje. Kijk eens of er mogelijkheden zijn subsidies voor het lidmaatschap van een sportclub te krijgen. Vaak weet de regionale GGD, Afdeling jeugd hier meer over.
- Laat uw kind niet te lang televisie kijken, computeren of andere zittende activiteiten achter elkaar doen. Houd hiervoor een maximum aan van twee uur per dag.
Meer weten.
- de Kroon ML, Renders CM, van Wouwe JP, van Buuren S, HiraSing RA. The Terneuzen birth cohort: BMI changes between 2 and 6 years correlate strongest with adult overweight PLoS One. 2010 Feb 11;5(2):e9155
- Convenant Gezond Gewicht