Vaak wordt gedacht dat het bij kindermishandeling uitsluitend gaat om het toebrengen van lichamelijk geweld aan een kind. De term kindermishandeling is echter breder en slaat ook op emotionele mishandeling en verwaarlozing en seksueel misbruik.
De door de artsenorganisatie KNMG gehanteerde definitie1 van kindermishandeling luidt:
Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke2, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel.
1Artikel 1 Definitie kindermishandeling in Artsen en kindermishandeling Meldcode en stappenplan Utrecht, september 2008.
2 Met fysiek wordt hier lichamelijk bedoeld.
Merk op dat in de definitie drie gebieden worden genoemd waarin er een bedreiging naar het kind kan bestaan: lichamelijk, psychisch en seksueel. Tevens spreekt er de onvrijwilligheid uit van het kind in zijn relatie met de ouder en het uit de mishandeling voortvloeiende letsel en of psychische schade. Hierdoor is ook duidelijk hoever straf kan gaan. Zodra het psychische schade geeft of kan doen ontstaan is er een grens gepasseerd. Hetzelfde geldt voor intimitiet, die zodra er onvrijwilligheid een rol gaat spelen, in combinatie met het ontstaan van een psychisch trauma onder de categorie seksueel misbruik valt.
Zo zijn er een zestal vormen van kindermishandeling te onderscheiden, waarbij ook onderlinge combinaties mogelijk zijn.
- Lichamelijke mishandeling. Dit is de vorm waaraan men bij kindermishandeling meestal denkt. Het kan gaan om slaan, schoppen, het toebrengen van brandwonden, botbreuken enz. Het Münchhausen (by Proxy) syndroom dat gelukkig tegenwoordig vaker Factitious Disorder by Proxy wordt genoemd is ook een vorm van lichamelijke mishandeling. Sommige ouders onderwerpen hun kind aan ingrijpende medische onderzoeken of behandelingen terwijl daarvoor geen noodzaak bestaat. Het is een merkwaardige vorm van een psychiatrische stoornis van de ouder.
- Lichamelijke verwaarlozing. Hieronder wordt verstaan dat het kind primaire levensbehoeften worden ontzegd. Te denken valt aan voeding, medicijnen, noodzakelijke kleding, rust en slaap. Bij een gewone verzorging hoort dat kinderen schone kleertjes hebben, niet te lang in een vieze luier zitten, voldoende en volwaardige voeding krijgen.
- Emotionele mishandeling. Kinderen die geregeld worden vernederd, getreiterd en geïsoleerd, of aan wie een normale ontwikkeling wordt onthouden. Het treiteren kan jaren doorgaan zonder dat het kind in staat is er iets aan te doen. Er zijn een aantal kindfactoren, die hem of haar kwetsbaarder maken om mishandeld te worden. Dit kan komen door frequente ziekte, gedragsproblemen of zomaar omdat de ouder het kind gewoon niet leuk vindt.
- Emotionele verwaarlozing. Hiervan is sprake als het kind niet van ouders warmte en genegenheid, aandacht en respect ondervindt zoals we dat in de jeugd zo gewoon vinden.
- Seksueel misbruik. Seksueel contact tegen de zin van het kind, waaraan het zich niet kan onttrekken. Hierbij moet niet alleen aan het contact tussen vader of dochter worden gedacht. Soms zijn ouders ervan op de hoogte dat huisgenoten of familie hun kind seksueel misbruiken, zonder dat zij ingrijpen. Dit lijkt onbegrijpelijk maar komt toch voor. Oude ingeslepen familiestructuren en angst voor represaille kan eraan ten grondslag liggen. Ook jongens worden zij het minder dan meisjes in gezinnen seksueel misbruikt.
- Kinderen die geregeld getuige zijn van huiselijk geweld. Bij huiselijk geweld tussen de partners zijn kinderen getuige van geweld, of geschreeuw en proberen zij misschien tussenbeide te komen. Kinderen dragen aan dit soort situaties onuitwisbare herinneringen mee gedurende de rest van hun leven. Dat is de reden dat men dit toch ook als een vorm heeft opgevoerd, ofschoon het kind niet altijd zelf het slachtoffer is van de ruzies. Wanneer in een gezin sprake is van huiselijk geweld, blijkt er ook vaak sprake te zijn van dierenmishandeling door een ouder of soms van het betrokken kind.
Als u twijfelt of er wel sprake is van kindermishandeling, doet u er toch goed aan om dit in ieder geval te bespreken met een medewerker van Bureau Jeugdzorg. Zij kunnen u vast verder helpen.
© Mijn Kinderarts 2010