Bij baby's ontstane afplatting aan één kant van het achterhoofd, noemen we met een medische term plagiocefalie. Zit de afplatting vooral centraal bij het achterhoofd dan wordt en van brachycefalie gesproken. Het komt de laatste tijd ontzettend veel voor. Geschat wordt dat wel 20% van de kinderen momenteel op de leeftijd van 7 weken een scheef hoofdje heeft (van Vlimmeren 2007).
Meestal betreft het een afplatting aan de rechterkant van het achterhoofd, maar ook links komt voor. Je kan het altijd het beste zien als je van bovenaf op het hoofdje kijkt. Door de afplatting ligt het oortje aan die kant ten opzichte van de andere kant meer naar voren toe. Ook zie je wel als het wat erger is dat het voorhoofd aan die kant iets meer naar voren komt.
Als baby's al veel haar hebben is het minder duidelijk te zien, maar voel je het nog wel.
Er is bijna altijd ook een voorkeurshouding aanwezig. Hierbij kijkt de baby naar de kant waar de afplatting zit.
De oorzaak is de voorkeurshouding bij baby's die op de rug liggen. Vroeger kwam het minder voor omdat toen nog veel kinderen op hun buik sliepen. Sinds de relatie die de slaaphouding heeft met wiegendood onomstotelijk is aangetoond, mogen jonge zuigelingen niet meer op hun buik te slapen worden gelegd.
Omdat de schedel nog heel dun is en gemakkelijk vervormt, treedt er afplatting op.
Er is geen relatie aangetoond, met afwijkingen die met de soort bevalling samenhangen, noch met stuitligging, noch met afwijkingen van de bewegelijkheid in de nek (van Vlimmeren 2007).
Het vaak genoemde KISS syndroom staat in de officiële geneeswijze ter discussie omdat er wetenschappelijk gezien geen voldoende bewijs is aangetoond voor het bestaan ervan.
Op het consultatiebureau zal de jeugdarts controleren of er geen andere verklaring voor de voorkeurshouding is te vinden. Als er geen verandering in het beeld optreedt, kan de kinderfysiotherapeut hantering advies geven of beginnen met oefentherapie.
Het is belangrijk dat baby's niet voortdurend op hun rug liggen, maar ook als ze wakker zijn regelmatig op hun buik liggen. Juist het voorkomen van een scheef of sterk afgeplat hoofdje is beter dan om het te moeten behandelen. Voor de algehele motorische ontwikkeling is het ook goed, wanneer uw baby niet steeds op de rug ligt.
Indien er een sterke afplatting is opgetreden en ondanks een periode van intensieve fysiotherapie en oefeningen door uzelf nog geen verbetering lijkt te komen, kan een redressiehelmpje worden overwogen. De indicatie voor zo'n helmpje wordt door de kinderarts gesteld.
Ook kijkt de kinderarts of er geen andere overigens erg zeldzame afwijkingen aan het hoofdje van uw baby zijn, waardoor verder onderzoek moet worden ingezet. Zie meer weten
Er is momenteel onderzoek gaande naar de effectiviteit van de helmtherapie. Het betreft het zogenoemde HEADS (Helmet Therapy Assessment in Deformed Skulls) onderzoek. Hierbij worden groepen kinderen vergeleken, waarbij de ene groep een helmpje krijgt en de andere niet. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de universiteit Twente, het UMC St Radboud te Nijmegen en TNO (kwaliteit van leven) te Leiden. Naar verwachting worden de resultaten ervan in 2012 bekend.
Door wetenschappelijk onderzoek kon de effectiviteit van osteopathie, chiropractische- of manueeltherapeutische behandeling niet worden aangetoond.
Kussentjes waarbij de baby als het ware met het hoofdje in een kom ligt zijn vanwege de kans op wiegendood sterk af te raden.
Wat is de beste manier om te voorkomen dat een baby een scheef hoofdje ontwikkelt?
Antwoord:De afplatting ontstaat doordat de baby geregeld met zijn hoofdje op een bepaalde manier ligt. Door de druk op het nog zachte schedelbot, ontstaat de afplatting. Dit kan aan de zijkant of aan de achterkant van het hoofdje zijn. Wanneer de baby wakker is en in de gaten kan worden gehouden is buikligging zowel ter voorkoming van een afplatting, als om de motoriek te stimuleren een prima manier. Verder zijn er hanteringsadviezen, waardoor de baby ook regelmatig over zijn andere schouder moet kijken dan wat hij gewend is te doen. Varatie in de wijze van verzorging helpt ook mee.
Hoe sneller men het ontstaan van een scheef hoofdje ontdekt, liefst voor 8 weken, hoe korter en eenvoudiger de behandeling zal zijn.
Is het gevaarlijk voor de hersentjes als het hoofdje scheef groeit?
Antwoord: Bij de vorm die we hier bespreken is er geen enkel gevaar dat er iets met de hersentjes gebeurt.
Waarom moet er een helmpje worden gedragen? Vroeger kregen kinderen dat toch ook niet en je ziet nooit iemand met een scheef hoofd!
Antwoord: Dit is meteen een argument waarom waarschijnlijk als het hoofdje niet meer op één kant wordt belast deze vervorming vanzelf wegtrekt. De tijd zal daarom leren of er over tien jaar nog helmpjes worden voorgeschreven.
Is een redressiehelmpje gevaarlijk?
Antwoord nee, er kunnen wel kleine problemen zijn bij een helmpje, zoals drukplekjes, maar die zijn op te lossen door de firma die het helmpje aanmeet. Voor zover ik weet zijn er nooit vervelende incidenten met een kind dat een helmpje droeg geweest.
Er komen, overigens zeer zeldzame, verbeningsstoornissen van de schedelnaden voor, waarbij verder onderzoek dient te worden ingezet. Bij eendergelijke vroege sluiting van de naden ontstaat er altijd een vormverandering van het hoofdje. Een dergelijke vroege verbening wordt met een medische term een craneosynostose genoemd. Uw kinderarts kan beoordelen of dit bij de afplatting van de schedel die uw baby heeft nodig is.
In principe gaan al deze verbeningsstoornissen van de schedel gepaard met een bepaalde afwijkende vorm van de schedel. Indien de schedelvorm hiervoor niet verdacht is, hoeft eigenlijk geen aanvullend onderzoek plaats te vinden. Soms zal uw kinderarts enige twijfel hebben en dan aanvullend röntgenonderzoek inzetten.
Het is de bedoeling dat er in juli 2011 een richtlijn van de Jeugd Gezondheidszorg verschijnt, met als titel: Voorkeurshouding en schedelvervorming. Hierbij worden er richtlijnen gegeven voor herkenning en behandeling op het consultatiebureau van dit veel voorkomende probleem.
© Mijn Kinderarts 2010