Weinig onderwerpen zijn zo specifiek aan de kinderleeftijd gekoppeld als groei. Bij groei hebben we het in dit geval over de lengtegroei. Vooral bij baby's wordt lengtegroei en gewichtstoename vaak door elkaar gebruikt. Als er wordt gezegd dat de baby goed is gegroeid, wordt vaak bedoeld dat het gewicht goed is toegenomen.
Bij elk bezoek aan het consultatiebureau of later bij de bezoeken van de jeugdarts aan school, worden kinderen altijd gemeten en gewogen. De schedelomtrek wordt ook altijd gemeten. De verzamelde gegevens worden uitgezet in een groeidiagram en wanneer er meerdere punten zijn ingevuld ontstaat daaruit een groeilijn, gewichtscurve of schedelomtreklijn. Er zijn groeidiagrammen voor de verschillende leeftijdsgroepen beschikbaar. Ook zijn er aparte kaarten voor Nederlandse jongens en meisjes en voor jongens en meisjes van Turkse en Marokkaanse afkomst. Daarnaast zijn er groeidiagrammen voor jongens en meisjes met Downsyndroom.
Kinderen bij wie de groei afwijkend is worden meestal via de jeugdarts op het consultatiebureau of op school opgespoord en doorverwezen naar de kinderarts. Een kleine lichaamslengte kan vele oorzaken hebben. In de eerste plaats is het daarom belangrijk om vast te stellen of een kind klein is omdat zijn ouders en familie klein zijn of dat het mogelijk door een ziekte wordt veroorzaakt.
Daarom alleen al willen we altijd precies de lengte van beide biologische ouders weten. Omdat het vaak voorkomt dat ouders hun eigen lengte niet precies kennen, moeten ouders niet verbaasd zijn als zij bij het bezoek met hun kind ook zelf nog een keer worden gemeten. Hierna wordt er gekeken naar de gemiddelde ouderlengte. Als uw kind meer dan twee lijnen onder wat er voor de gemiddelde ouderlengte staat groeit is dit abnormaal en moet er uitgebreider onderzoek worden gedaan. Zie Meer weten.
Van een afbuiging van de groei wordt gesproken als de groeilijn van een kind door de groeilijnen heen gaat. Wanneer er na het derde jaar meer dan één lijn omlaag wordt gegaan is dit ook reden om verder onderzoek in te zetten.
Belangrijk daarom is het om zoveel mogelijk gegevens te verzamelen. Daarbij zijn groeigegevens uit het verleden essentieel. Hierop is dan te zien hoe de groei is verlopen. Als een kind eerst gewoon is gegroeid, maar later van zijn groeilijn is "gevallen" kan dit iets zeggen over de oorzaak.
Als uw kind onder de onderste van de groeilijnen groeit (overeenkomend met <-2,5 SD) moet er sowieso onderzoek naar de oorzaak hiervan plaats vinden. Men moet zich realiseren dat dit lengtes zijn die slechts 0,6% van de kinderen heeft. Met andere woorden van de duizend kinderen zijn er zes met een lengte die daaraan gelijk of minder is.
Er zijn vele oorzaken voor een afwijking in de groei. Deze kunnen in grote lijnen worden ingedeeld in een aanatal groepen. Van iedere groep staan een paar voorbeelden genoemd.
- Aangeboren kleine lengte. Kinderen die bij de geboorte al klein zijn. Dit wordt bijvoorbeeld gezien bij kinderen die een voor de zwangerschapsduur laag gewicht en lengte hebben. Ook horen hierbij kinderen van kleine ouders;
- Kinderen met een bepaald syndroom of erfelijke afwijking. Zo zijn kinderen met het syndroom van Down gemiddeld kleiner dan hun leeftijdgenoten en zijn zij ook als volwassene kleiner. Ook meisjes met het syndroom van Turner zijn klein;
- Aangeboren groeistoornis van het skelet, zoals achondroplasie;
- Tekort aan groeihormoon en schildklierhormoon;
- Overmaat aan bijnierhormoon;
- Kinderen met een chronische darmziekte, zoals coeliakie;
- Kinderen met een chronische ondervoeding of zij die een éénzijdige voeding krijgen;
- Kinderen met een chronische nierziekte, of ernstige chronische longziekte;
- Kinderen die een trage botrijping hebben, zijn ook klein ten opzichte van leeftijdgenoten. Toch rekenen we dit niet tot een ziekte of groeistoornis omdat deze kinderen langer doorgroeien en dan hun achterstand weer ruimschoots inlopen;
- Kinderen met ernstige emotionele problemen kunnen ook een verminderde groei hebben;
Altijd wordt een goed en volledig lichamelijk onderzoek verricht. Nadat eerst alle gegevens over de groei zijn verzameld, wordt door de kinderarts bekeken welke onderzoeken er aanvullend nodig zijn.
Bij een kleine lengte waarbij het duidelijk is dat het kind normaal in grootte toeneemt, maar waarbij de ouders klein zijn is meestal geen verder bloedonderzoek nodig. Bij twijfel of bij verdenking op andere oorzaken bestaat het standaard onderzoek uit bloedonderzoek en het maken van een polsfoto om de skeletrijping vast te stellen. De bovenstaande aandoeningen en ziekten moeten daarbij in gedachte worden gehouden.
Het is belangrijk om te weten dat groeihormoon niet zomaar kan worden bepaald. Bij verdenking op een tekort aan groeihormoon, moet uw kind gedurende een aantal uren in dagbehandeling worden opgenomen. Na het toedienen van hetzij clonidine, of arginine wordt op geregelde tijden bloed afgenomen, waaruit het gehalte aan groeihormoon vervolgens wordt bepaald.
Is uw kind een meisje en boven 8 jaar of een jongen boven 9 jaar, dan dient voorafgaande aan het onderzoek met respectievelijk oestrogeen tabletten of testosteron te worden voorbehandeld, daar anders de uitslag onbetrouwbaar is.
Het spreekt vanzelf dat eerst de ziekte die de oorzaak is van de afwijkende groei moet worden behandeld. Dit betekent bij coeliakie behandeling met een glutenvrij dieet. Bij een te lage schildklierwerking wordt behandeld met schildklierhormoon en bij een tekort aan groeihormoon wordt dagelijks groeihormoon gegeven.
Bij meisjes met het syndroom van Turner, bij kinderen met een erg laag geboortegewicht, (SGA= small for gestational age), die geen inhaalgroei vertonen en bij kinderen met een chronische nierziekte blijkt dat toediening van groeihormoon de lengte gunstig beïnvloedt. Dit terwijl er toch geen tekort aan groeihormoon is.
Is de behandeling met hormonen voorafgaande aan een groeihormoononderzoek niet schadelijk?
Antwoord: Nee de hormonen worden maar kort gebruikt en er zijn daarom geen bijwerkingen te verwachten.
Waarom moet het onderzoek op deze wijze verlopen?
Antwoord: Het onderzoek heeft tot doel om zo snel mogelijk te weten te komen wat de oorzaak is van een afwijkende groei. Daarbij moet het onderzoek volgens vaste regels verlopen, omdat wanneer blijkt dat er een groeihormoon tekort bestaat, een commissie onderzoekt of het onderzoek goed is uitgevoerd. Deze commissie geeft ook de toestemming tot het vestrekken van groeihormoon door de apotheek. De behandeling is namelijk uiterst kostbaar.
Worden te vroeg geboren baby's later klein?
Antwoord: het hangt af van de zwangerschapsduur. Bij zeer veel te vroeg geboren babies, die vaak ook erg ziek zijn geweest kan het invloed hebben op de eindlengte. Bij de meeste prematuur geboren babies is het niet te verwachten dat hun groei afwijkend verloopt.
Eindlengte bepaling met gebruik making van een polsfoto.
Net na de geboorte bevat het skelet nog veel kraakbeen, wat op een foto niet is te zien. Bij het ouder worden gaat het skelet meer kalk bevatten wat op een foto als zodanig kan worden herkend. Er zijn atlassen, waarin per leeftijd foto's staan van het hand-en polsskelet. Door een röntgenfoto van de hand en pols te maken, kan men zien met welke leeftijd in de atlas deze overeenkomt. Daarbij zijn er kinderen die vooruit lopen met hun rijping en dus een foto hebben die bij een oudere leeftijd past dan die zij nu hebben. Aan de andere kant zijn er ook kinderen met een trage rijping. Bij hen loopt de foto achter op hun eigenlijke kalenderleeftijd. Het merendeel heeft een foto die in de atlas zoekend overeenkomt met hun huidige leeftijd.
Door de foto te zoeken die in de atlas overeenkomt met die van uw kind is de botleeftijd te bepalen. Daarop kan in een tabel, uitgaande dat de huidige lengte bekend is de eindlengte worden berekend. Het is echter geen exacte wiskunde. Hoe jonger het kind is hoe onbetrouwbaarder echter de voorspelling.
Het begrip doelhoogte,(Target height).
De targetheight is de statistische eindlengte van uw kind uitgaande van de lengte van beide ouders. Hiervoor is de volgende formule in gebruik.
Voor jongens: Target height THjongens= 44,5 + (0,376 x lengte vader in cm) + (0,411 x lengte moeder in cm)
Voor meisjes: Target height THmeisjes = 47,1 + (0,334 x lengte vader in cm) + (0,364 x lengte moeder in cm)
Voorbeeld
Voor een meisje dat volgens de plaats op de groeilijnen en de berekening van de eindlengte aan de hand van het polsskelet 162 cm zou worden. Haar vader is 185 cm en haar moeder 171 cm.
Berekening van de Target height meisjes levert op: 47,1+ (0,334 X 185) + (0,364 x 171) = 47,1 + 61,79 + 62,24 = 171,1 cm Omdat verondersteld wordt dat dit meisje maar 162 cm gaat worden en dus buiten de range valt, moet er bij haar verder onderzoek plaatsvinden. Zo is te zien waarom de lengte van beide ouders van groot belang is om te beoordelen of de groei normaal verloopt of niet.
Meer informatie over dit onderwerp is te vinden op de wesites van: Kind en Groei en de Belangenvereniging van kleine mensen.