Noma, ook wel cancrum oris genoemd, werd tot in de 19e eeuw ook nog wel in Europa gezien, maar komt hier thans niet meer voor. De eerste beschrijving ervan is uit 1595 van Carolus Battus een chirurgein uit de Nederlanden. Het is nu vooral een ziekte van bewoners van Afrika onder de Sahara. Verreweg het grootste deel van de patiënten bestaat uit kinderen.
Noma begint als een geïnfecteerde plek aan de binnenzijde van de mond, op het tandvlees of het wangslijmvlies. Al snel ontstaat er een zweer. De infectie breidt zich snel uit en de wang of kin raken ook aan de buitenzijde zichtbaar ontstoken. Er ontstaat roodheid en een paarse verkleuring van de huid. Het gezicht raakt opgezwollen en het kind wordt ernstig ziek met hoge koorts. Door de pijn die de infectie veroorzaakt laten kinderen hun speeksel lopen. Al in korte tijd begint het centrale gedeelte van de infectiehaard in versterf te gaan (gangreen) en is er een duidelijke grens te zien met het nog gezonde weefsel. Een groot deel van de wang, de bovenkaak of zelfs de oogkas kan bij de infectie betrokken raken.
In deze fase komt er gemakkelijk bloedvergiftiging (sepsis) voor, waaraan het kind kan overlijden. Bij genezing zal het niet meer vitale weefsel door het lichaam worden opgeruimd, waarna er een ernstige verminking van het aangezicht over kan blijven. Hierdoor is spreken en de mond sluiten veelal niet goed mogelijk.
De verminking die Noma heeft gegeven bij een kind kan een levenslange stigmatisering veroorzaken.
De bacteriën die de infectie van het mondslijmvlies veroorzaken behoren tot de gewone soorten die bij iedereen in de mond voorkomen. Noma wordt alleen gezien bij kinderen die ernstig ondervoed zijn of lange tijd een onvolwaardige voeding hebben gehad, waardoor hun weerstand sterk is afgenomen. Ook slechte mondhygiëne draagt bij aan het ontstaan van noma. Vaak is er tevens een andere infectie, zoals mazelen, er de oorzaak van om noma uit te lokken.
Om de diagnose te stellen volstaat het om te kijken wat de verschijnselen zijn die het kind heeft. Over het algemeen is het onder de omstandigheden waaronder noma voorkomt niet mogelijk onderzoek te doen naar de bacterie die als verwekker optreedt om zo beter doelgericht te kunnen behandelen.
De behandeling bestaat uit het geven van antibiotica. Zonder antibiotica zal een groot gedeelte van de kinderen die noma hebben eraan overlijden. In een latere fase is plastische chirurgie aangewezen om de gevolgen van de doorgemaakte infectie te behandelen.
Waarom komt noma niet in Europa voor?
Antwoord: Noma treedt op bij een verminderde weerstand door ondervoeding of een zeer eenzijdig dieet. Door de goede voedingstoestand en goede medische verzorging is noma sinds de 19e eeuw met uitzondering van de periode van de Tweede Wereldoorlog in Europa niet meer opgetreden. Het werd toen weer gezien in Nazi concentratiekampen. Noma is eigenlijk geen tropische ziekte omdat als zich ondervoeding en slechte omstandigheden gaan voordoen het overal kan voorkomen. Noma behoort daarmee echt tot de armoedeziektes.
Noma is in bepaalde landen onder de Sahara eerder aan het toe- dan aan het afnemen. Door AIDS, ondervoeding, burgeroorlog en slechte hygiënische omstandigheden zijn vooral kinderen het slachtoffer.
Meer informatie is te vinden op de website van de Nederlandse Noma Stichting.