Diarree is bij de meeste kinderen een uiting van een maagdarminfectie of gastro-enteritis. Vaak begint het plotseling, met overgeven en/of buikkramp. Daarna komt er frequente dunne, meestal waterige ontlasting, soms met bloed of slijmbijmenging. Er is enige verhoging of bij paratyfus zelfs hoge koorts.
Wanneer het om een door een virus veroorzaakte infectie gaat, zie oorzaak, is de lichaamstemperatuur maar matig verhoogd.
Bij de diarree kunnen grote hoeveelheden vocht verloren gaan, wat met name bij jonge kinderen, kan leiden tot uitdroging. Hoe jonger het kind is des te meer kans ze hebben om uitdroging te krijgen.
Verschijnselen van uitdroging zijn: minder plassen, droge lippen en mond, ingevallen ogen, niet meer huilen met tranen, vermindering van het vocht in de huid, doordat een plooi van de buikhuid niet meer snel terug springt als hij wordt losgelaten, maar kort blijft staan en pas dan verstrijkt. Bij zuigelingen kan de fontanel dieper komen te liggen.
In een latere fase wordt het kind lustelozer, ligt het liefst stil op de bank of in bed. Nog later komt er apathie en tenslotte sufheid. In een dergelijke toestand is er sprake van ernstige uitdroging en is het nodig onmiddelijk naar een arts te gaan.
Bij kinderen met diabetes is het blijven plassen geen garantie dat ze niet toch flink zijn uitgedroogd. Door een hoge bloedsuiker gaat de urineproductie door terwijl er al wel een ernstig vochttekort is. Dit is een valkuil waar men zeker niet in moet stappen.
Zeker 90% wordt veroorzaakt door virussen. De bekendste is het Rota virus. Het is erg besmettelijk en daarom verspreid het zich gemakkelijk in een gezin of op school. Overdracht komt tot stand doordat het virus via handcontact, bij toiletbezoek of door luierwisseling bij een ander kind of volwassene terecht komt. Ook het Norwalk virus veroorzaakt diarree, maar over het algemeen zijn de verschijnselen minder hevig dan die van het Rota virus.
Paratyfus of voedselvergiftiging wordt door bacterieën veroorzaakt. Hiervan zijn de bekendste soorten die van de Salmonella of Campylobacter bacterie. Via besmet voedsel komt de bacterie in de maag. Na een relatief korte tijd, vaak minder dan 24 uur, komen er klachten van buikkramp, met misselijkheid en braken, gevolgd door diarree. Een verschil met een virus als oorzaak kan zijn dat er meer bloed of slijm bij de ontlasting zit en dat de buikkrampen er heviger bij zijn.
Bij jonge kinderen kunnen ook infecties buiten het maagdarm gebied diarree veroorzaken. Bekend zijn daarbij infecties in het keel-neus-oor gebied of wat bijna iedere ouder wel weet de dunnere ontlasting die veel kinderen hebben bij het doorkomen van de tandjes.
Ook parasieten kunnen in de acute fase diarree veroorzaken. Deze is evenwel nooit zo hevig, dat het tot uitdroging leidt. Parasieten zijn meer verantwoordelijk voor chronische buikpijn of chronische diarree.
Tenslotte kunnen een overmaat aan laxerend fruit, (pruimen) en veel ijskoude dranken ook diarree geven.
Onderzoek van de ontlasting kan duidelijk maken welke verwekker er is. Vaak is echter al wel uit het verhaal dat de familie vertelt op te maken waarmee je te maken hebt. In eeste instantie is het voor de behandeling niet van belag welke oorzaak er is.
Voor het onderzoek naar bacteriën wordt de ontlasting op kweek gezet of men kijkt met een bepaalde techniek (PCR) naar de aanwezigheid van de bacterie in de ontlasting. Onderzoek naar virussen gebeurt eveneens met een PCR techniek.
Behandeling is gericht op het voorkomen van uitdroging. Hiervoor wordt ORS (Oral Rehydration Solution) gebruikt. Het zijn mengsels van zouten en glucose of druivensuiker. Er zijn meerdere merken in de handel. Kinderen mogen in de eerste periode alleen dit gebruiken. Ze mogen per uur wel 10 tot 30 ml (cc) per kg lichaamsgewicht drinken. Voor een kind van vijf jaar met een gewicht van 18 kg komt dat neer op ± 300 ml. Een gemiddeld theekopje is 150 ml, dus per uur twee theekopjes is al voldoende. Als een kind dorstig is en meer wil drinken is daar geen bezwaar tegen. Meestal stopt het braken als ORS wordt gebruikt. Ga er de eerste uren mee door. Daarna kan in principe weer gewoon alle eten en drinken worden aangeboden, wat het kind wil hebben. Houdt u er daarbij wel rekening mee dat als er in het begin een nog wat wankel evenwicht is erg vette dranken of koolzuurhoudende dranken niet zo geschikt zijn.
Het idee dat water altijd wel wordt verdragen is onjuist. Water geeft bij een ziek kind met braken en diarree juist eerder een verslechtering omdat water zonder zouten niet kan worden opgenomen in de darm.
Ook het gebruik van slappe thee, beschuitjes, appelsap en dergelijke heeft in de acute fase geen zin.
ORS is geen antidiarree middel. De ontlasting kan dun blijven, maar ORS voorkomt wel uitdroging bij een kind.
Wij horen vaak dat kinderen ORS vies vinden smaken, omdat het een mengsel is van zoet met zout. Met enige aandrang lukt het toch meestal wel om een kind het te laten drinken. Daarbij komt dat als ze het niet willen hun dorst en dus ook de mate van uitdroging niet zo groot zal zijn.
Raadpleeg bij met name jonge kinderen als deze erg frequente dunne ontlasting hebben en/of braken altijd uw huisarts .
Hoe krijg je paratyfus?
Paratyfus wordt veroorzaakt door een Salmonella bacterie. Net als de Campylobacter bacterie is hij afkomstig uit het maag-darmkanaal van pluimvee (kip), varken of rund. Ook uit de ontlasting van huisdieren kunnen deze bacteriën komen. De bacterie vermeerdert zich in een warme omgeving veel sneller dan in de kou.
Onverwarmd vlees kan een bron zijn van deze infecties. Er zijn per jaar in Nederland vele tienduizenden mensen die besmet raken met deze bacterie, maar met name jonge kinderen en bejaarden lopen het risico op een ernstig ziektebeloop.
Waarom worden er geen antibiotica tegen de Salmonella bacterie gegeven?
Over het algemeen verdwijnen de klachten vanzelf. Zonder antibiotica genezen ook de meeste kinderen. Alleen bij bloedvergiftiging door de bacterie geeft men antibiotica. Hele jonge zieke kinderen of verzwakte bejaarden worden wel eens met antibiotica behandeld, maar het is niet standaard.
Wat kan je doen als een kind in het gezin diarree heeft om het bij de anderen te voorkomen?
Het betreft zoals boven genoemd heel vaak een virus. Dit virus is erg besmettelijk. Was bij alle luierwisselingen, verschoningen, of toiletbezoek, altijd goed uw handen onder stromend water en laat ook uw kind goed zijn handen wassen als het naar het toilet is geweest. Zo kan worden voorkomen dat het hele gezin diarree krijgt.
Er bestaat sinds 2006 een vaccin tegen het Rota virus. Toch wordt het in Nederland niet gebruikt. Dat komt omdat de meeste infecties maar matige klachten geven. Ook voor kinderen die echt ziek worden is het tijdelijk van aard en kan uitdroging worden voorkomen. Tot nu toe valt het advies uit naar niet vaccineren.
Dit ligt anders in ontwikkelingslanden waar dit soort maagdarminfecties kinderen het leven kan kosten. Op dit moment zijn de kosten van het vaccin echter te hoog om in dit soort gebieden te gebruiken.
© Mijn Kinderarts 2010