Tuberculose verloopt bij kinderen over het algemeen anders in vergelijking tot de situatie bij volwassenen. De verschijnselen zijn niet zo kenmerkend voor de ziekte en daardoor kan het lang duren voor men de diagnose stelt. Zelfs is het zo dat ongeveer de helft van de kinderen met een besmetting daarvan helemaal geen klachten of verschijnselen heeft. Daar komt bij dat het om niet zoveel gevallen per jaar gaat en men eigenlijk niet meer aan tuberculose als oorzaak voor de klachten van het kind denkt.
Met name kinderen onder de leeftijd van vijf jaar hebben een verhoogde kans om besmet te raken.
Tuberculose begint als een vorm van longontsteking. Dit uit zich in hoesten, koorts en nachtzweet. Hiermee wordt bedoeld dat kinderen met name in de nacht overmatig transpireren. Kinderen hebben daarbij klachten van verminderde eetlust en kunnen door hun lichamelijke toestand ook afvallen.
Behalve dat de bacterie in de long voorkomt, zijn er ook uitbreidingen mogelijk naar de hersenvliezen. Er ontstaat dan een tuberculeuze meningitis. Dit heeft veel meer dan de vormen van hersenvliesontsteking door andere bacteriën een sluipend beloop.
Ook kunnen botten en gewrichten door tuberculose worden aangedaan. Vroeger toen tuberculose nog een echte volksziekte was en ook heel veel kinderen ermee besmet raakten waren dit soort complicaties berucht door de afwijkingen die erdoor bijvoorbeeld aan de wervelkolom optraden. Tegenwoordig is tuberculose in Nederland grotendeels bestreden, maar in veel andere landen buiten Europa komen nog veel gevallen voor. Zie meer weten.
Tuberculose wordt veroorzaakt door de tuberkelbacterie. De officiële naam is Mycobacterium tuberculosis. De bacterie is goed in staat zelfs in maagzuur te blijven leven. Andere soorten bacteriën kunnen in deze zéér zure omgeving niet overleven.
Besmetting komt doordat men wordt aangehoest of een druppelinfectie oploopt van iemand, meestal een volwassene, die de infectie bij zich draagt. Wanneer de bacteriënhaard in de long in open verbinding staat met de buitenwereld komen de bacteriën met het sputum mee naar buiten.
Zodra de bacterie binnen is hoeft er niet meteen een infectie op te treden. Dat hangt van meerdere factoren af, zoals bijvoorbeeld de leeftijd en het afweersysteem van de gastheer.
Bij kinderen komt de infectie binnen een jaar tot stand, maar bij volwassenen kan het veel langer duren. Ook is het bij volwassenen mogelijk dat de bacterie in een sluimerende fase jarenlang inactief is, maar door een verminderde weerstand plots weer de kop opsteekt.
Bij verdenking op tuberculose zal er een longfoto (ook wel X thorax genoemd) worden gemaakt om te kijken hoe het longweefsel, eruit ziet en hoe het is gesteld met de grootte van de lymfklieren, dicht bij de longen.
Wanneer de kinderlongarts dit nodig acht, wordt er eventueel een CT scan van de longen gemaakt.
Bekend voor het onderzoek of een kind is besmet is de zogenoemde Mantouxtest. Hierbij wordt onder de huid van de onderarm een beetje vloeistof met de bacterie erin gespoten. De reactie wordt door een arts of een daarin gespecialiseerde verpleegkundige afgelezen.
Bij een positief resultaat vindt er nader onderzoek plaats. Hierbij wordt er bloedonderzoek gedaan en wordt het gehalte aan interferon-gamma (IFN-γ) gemeten. De test maakt ook een verschil tussen een echte infectie en een positieve Mantoux door een zogenoemde BCG vaccinatie.
Het onderzoek van kinderen met een actieve vorm van tuberculose is moeilijker dan bij volwassenen. Dit is met name het geval omdat men bij kinderen geen sputum kan verkrijgen. Voor kinderen is het namelijk heel moeilijk om sputum op te hoesten.
Een andere methode bestaat uit het via een maagsonde opzuigen van nuchtere maaginhoud in drie opeenvolgende dagen. Hiermee wordt bedoeld dat het kind een slangetje, sonde, in de maag krijgt en dat 's morgens nog voor het kind heeft gegeten er maagsap wordt opgezogen voor onderzoek op de bacteriën.
Voor de behandeling van tuberculose bij kinderen kiest men uit een aantal ook bij volwassenen in de behandeling gebruikte medicijnen. De keuze en duur van de behandeling is afhankelijk van leeftijd en uitbreiding van de infectie.
Als basis wordt altijd gebruik gemaakt van isoniazide, met daarbij afhankelijk van de omstandigheden rifampicine, pyrazinamide of ethambutol. Ook wanneer men een tuberculose contact heeft gehad krijgt men gedurende 6 maanden behandeling met isoniazide.
Hoe vaak komt tuberculose in Nederland voor?
Antwoord: Er zijn jaarlijks ongeveer 1000 gevallen van tuberculose. Bij ongeveer 65% gaat het daarbij om mensen die niet in Nederland zijn geboren. Door bron- en contact onderzoek worden daarnaast ongeveer 2000 mensen gevonden met een latente vorm van tuberculose. Dat zijn mensen die wel besmet zijn, dus die wel in contact zijn geweest met de bacterie, maar daarvan nog niet ziek zijn geworden.
Van de echte patiënten is ongeveer 7% jonger dan 15 jaar.
In Nederland is de tuberculosebestrijding in handen van de GGD. Zij doen ook het contactonderzoek en later de vervolgonderzoeken.
Het is gebruik om kinderen van ouders waarvan er tenminste één uit een land komt waar tuberculose nog veel voorkomt, een BCG vaccinatie te geven. Hierbij wordt een goede mate van bescherming geboden aan met name kinderen jonger dan vijf jaar, die een risico lopen op het krijgen van tuberculose en de daarmee samenhangende complicaties.
In Nederland zijn dat dus kinderen van ouders uit Marokko, Turkije, Suriname en kinderen van asielzoekers.