Plotseling ontstane diarree, met eventueel braken wordt in verreweg de meeste gevallen veroorzaakt door een maagdarminfectie ook wel gastro-enteritis genoemd. Al of niet vergezeld van buikpijn komt er frequent waterige dunne ontlasting, soms met bloed of slijm. Er is enige verhoging van de temperatuur of bij paratyfus dat door een bacterie wordt veroorzaakt, zelfs flinke koorts.
Bij de diarree kunnen grote hoeveelheden vocht verloren gaan, wat met name bij jonge kinderen, kan leiden tot uitdroging. Hoe jonger het kind is des te meer kans ze hebben om uitdroging te krijgen.
Verschijnselen van uitdroging zijn: minder plassen, droge lippen en mond, ingevallen ogen, niet meer huilen met tranen, vermindering van het vocht in de huid, doordat een plooi van de buikhuid niet meer snel terug springt als hij wordt losgelaten, maar kort blijft staan en pas dan verstrijkt. Bij zuigelingen kan de fontanel dieper komen te liggen.
In een latere fase wordt het kind lustelozer, ligt het liefst stil op de bank of in bed. Later komt er apathie en tenslotte sufheid. In een dergelijke toestand is er sprake van zeer ernstige uitdroging en is het nodig direct naar een arts te gaan.
Bij kinderen met diabetes is het blijven plassen geen garantie dat ze niet toch flink zijn uitgedroogd. Door een hoge bloedsuiker gaat de urineproductie door terwijl er al wel een ernstig vocht tekort is.
Zeker 90% wordt veroorzaakt door virussen. De bekendste is het Rota virus. Het is erg besmettelijk en daarom verspreid het zich gemakkelijk in een gezin of op school. Overdracht komt tot stand doordat het virus via handcontact, bij toiletbezoek of door luierwisseling bij een ander kind of volwassene terecht komt. Ook het Norwalk en het Norovirus kunnen een acute diarree veroorzaken.
Paratyfus of voedselvergiftiging wordt door bacterieën veroorzaakt. Hiervan zijn de bekendste soorten die van de Salmonella of Campylobacter bacterie. Via besmet voedsel komt de bacterie in de maag. Na een relatief korte tijd, vaak minder dan 24 uur, komen er klachten van buikkramp, met misselijkheid en braken, gevolgd door diarree. Een verschil met een virus als oorzaak kan zijn dat er meer bloed of slijm bij de ontlasting zit en dat de buikkrampen er nog heviger bij zijn.
Bij jonge kinderen kunnen ook infecties buiten het maagdarm gebied diarree veroorzaken. Bekend zijn daarbij infecties in het keel-neus-oor gebied of wat bijna iedere ouder wel weet de dunnere ontlasting die veel kinderen hebben bij het doorkomen van de tanden.
Tenslotte kunnen ook parasieten in de acute fase opgelopen diarree veroorzaken. Deze is evenwel nooit zo hevig, dat het tot uitdroging leidt. Parasieten zijn meer verantwoordelijk voor chronische buikpijn of chronische diarree.
Onderzoek van de ontlasting kan duidelijk maken welke verwekker er is. Vaak is echter al wel uit het verhaal dat de familie vertelt op te maken waarmee je te maken hebt. In eeste instantie is het voor de behandeling niet van belag welke oorzaak er is.
Behandeling is gericht op het voorkomen van uitdroging. Hiervoor wordt ORS (Oral Rehydration Solution) gebruikt. Het zijn mengsels van zouten en glucose of druivensuiker. Er zijn meerdere merken in de handel. Kinderen mogen in de eerste periode alleen dit gebruiken. Ze mogen per uur wel 10 tot 30 ml (cc) per kg lichaamsgewicht drinken. Voor een kind van vijf jaar met een gewicht van 18 kg komt dat neer op ± 300 ml. Een gemiddeld theekopje is 150 ml, dus per uur twee theekopjes is al voldoende. Als een kind dorstig is en meer wil drinken is daar geen bezwaar tegen. Meestal stopt het braken als ORS wordt gebruikt. Ga er de eerste uren mee door. Daarna kan in principe weer gewoon eten en drinken worden aangeboden, wat het kind wil hebben.
Het idee dat water altijd wel wordt verdragen is onjuist. Water geeft bij een ziek kind met braken en diarree juist eerder een verslechtering omdat water zonder zouten niet kan worden opgenomen in de darm.
Ook het gebruik van slappe thee, beschuitjes, appelsap en dergelijke heeft in de acute fase geen zin.
ORS is geen antidiarree middel. De ontlasting kan dun blijven, maar ORS voorkomt wel uitdroging. Daar is het ons ook om te doen.
Wij horen vaak dat kinderen ORS vies vinden smaken, omdat het een mengsel is van zoet met zout. Met enige aandrang lukt het toch meestal wel om een kind het te laten drinken. Daarbij komt nog dat als ze het niet willen hun dorst en dus ook de mate van uitdroging niet zo groot zal zijn.
Raadpleeg bij met name jonge kinderen als deze erg frequente dunne ontlasting hebben en/of braken altijd uw huisarts .
Onderzoek heeft uitgewezen, dat het vaak moeilijk is, om de mate van uitdroging van buitenaf vast te stellen. Neem daarom bij twijfel contact op met een arts.
Hoe krijg je paratyfus?
Antwoord: Paratyfus wordt veroorzaakt door een Salmonella bacterie. Net als de Campylobacter bacterie is hij afkomstig uit het maag-darmkanaal van pluimvee (kip), varken of rund. Ook uit de ontlasting van huisdieren kunnen deze bacteriën komen. De bacterie vermeerdert zich in een warme omgeving veel sneller dan in de kou.
Onverwarmd vlees kan een bron zijn van een infectie. Er zijn per jaar in Nederland vele tienduizenden mensen die besmet raken met deze bacterie, maar vooral jonge kinderen en bejaarden lopen het risico op een ernstig verlopend ziektebeeld.
Waarom worden er geen antibiotica tegen de Salmonella bacterie gegeven?
Antwoord: Over het algemeen verdwijnen de klachten vanzelf. Zonder antibiotica genezen ook de meeste kinderen. Alleen bij bloedvergiftiging met de bacterie geeft men antibiotica of bij hele jonge zieke kinderen of verzwakte bejaarden.
Wat kan je doen als een kind in het gezin diarree heeft om dit bij de anderen te voorkomen?
Het betreft zoals boven genoemd heel vaak een virus. Dit is erg besmettelijk. Was bij alle luierwisselingen, verschoningen, of toiletbezoek, altijd goed uw handen onder stromend water en laat ook uw kind goed zijn handen wassen als het naar het toilet is geweest. Verwissel geregeld handdoeken en doe die bij de was.
Er bestaat tegenwoordig een vaccin tegen het Rota virus. Het wordt aan kinderen op 6 en 10 weken vanaf de geboortedatum via de mond gegeven. Het geeft bescherming tegen een Rotavirus infectie. Toch wordt het in Nederland nog niet in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) gebruikt. Dat komt omdat de meeste infecties maar matig ernstige klachten geven. Ook voor kinderen die echt ziek worden is het maar van tijdelijke aard en kan ernstige uitdroging in de meeste gevallen wel worden voorkomen. Tot nu toe valt het advies uit om niet vaccineren.
Dit ligt anders in ontwikkelingslanden waar deze virusinfecties kinderen het leven kan kosten. Op dit moment zijn de kosten van het vaccin helaas echter te hoog om het in deze landen te gebruiken.
Wanneer u op vakantie gaat kan altijd iemand in het gezin diarree krijgen. Dit hangt soms samen met de adere soorten bacteriën in Zuidelijke landen. Neem daarom in de reisapotheek ORS zakjes mee voor volwassenen en voor kinderen.
© Mijn Kinderarts 2010